Gündem Kaynak: Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) 3 dk okuma
AB'den Demir-Çelik Sektörüne Ağır Darbe: 1 Temmuz İtibarıyla İthalata %50 Vergi ve Kota Bariyeri Geldi!
Hazırlayan Enes Ünal, İhracat ve İş Geliştirme Lideri
Onaylayan Sertaç Öztürkcan, Kurucu Ortak
Küresel pazarlardaki kapasite fazlasının ve korumacı ticaret politikalarının tırmandığı 2026 yılı Temmuz ayında, Türk ihracatçısının ana pazarı konumundaki Avrupa Birliği (AB), oyunun kurallarını radikal bir şekilde değiştirdi.
Avrupa Komisyonu, 1 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yıllık gümrüksüz çelik ithalatı kotasını 18,3 milyon tona düşürürken, bu kotayı aşan ithalat hacmi üzerindeki ek vergiyi %25'ten yüzde 50'ye çıkardı. Küresel çelik arzındaki devasa fazlalığın AB iç pazarındaki üreticileri baskılaması ve kapasite kullanım oranlarını eritmesi gerekçesiyle yürürlüğe alınan bu yeni ticaret rejimi, 26 farklı çelik ürün kategorisinde gümrüksüz alanı bir önceki döneme kıyasla yüzde 47 oranında daraltıyor.
Kotanın yarısı serbest ticaret ortaklarına: Türkiye için kritik eşik
Avrupa Komisyonu, 18,3 milyon tonluk yeni gümrüksüz kotanın yarısını AB ile Serbest Ticaret Anlaşması (STA) bulunan ülkelere tahsis ederken, kalan diğer yarısını ise tüm küresel ticaret partnerlerine açık tutacak. AB Baş Ticaret Müzakerecisi Maros Sefcovic, bu katı kuralların piyasada öngörülebilirlik sağlamayı amaçladığını belirtse de, yeni rejimle birlikte çelik ticareti serbest giriş modelinden tamamen sınırlı, izlenen ve cezalandırıcı vergi hatlarına dayalı bir yapıya bürünüyor.
Gümrükte “eritme ve döküm” belgesi zorunluluğu başlıyor
Yeni düzenleme sadece maliyet bariyerleriyle sınırlı kalmıyor, gümrük süreçlerine çok katı bir “izlenebilirlik” şartı getiriyor. AB, korumacı duvarların arkasından dolaşılmasını (üçüncü ülkeler üzerinden ürün yönlendirme riskini) engellemek amacıyla, ihracatçılardan çeliğin ilk olarak nerede eritildiğini ve döküldüğünü resmî belgelerle kanıtlamasını isteyecek. 4 Haziran 2026'da başlatılan danışma sürecinin bugün (2 Temmuz 2026) sona ermesiyle birlikte, Komisyon uygulama düzenlemesini 31 Ağustos 2026'ya kadar kabul edecek ve izlenebilirlik şartı 1 Ekim 2026 itibarıyla gümrüklerde zorunlu olarak yürürlüğe girecek.
Gerekçe: AB tüketiminin 5 katını aşan küresel arz fazlası
AB Konseyi ve Komisyon kaynakları, bu sert tedbirlerin arkasındaki ana yapısal tehdidin küresel çelik arz fazlası olduğunu belirtiyor. Güncel verilere göre dünyadaki atıl çelik kapasitesi 620 milyon ton seviyesindeyken, bu rakamın 2027'de 721 milyon tona çıkması ve AB'nin yıllık toplam tüketiminin 5 katını aşması öngörülüyor. İçeride çelik üreticilerinin kapasite kullanım oranlarının %67'ye düşmesi, 2007'den bu yana 100 bin istihdam kaybı yaşanması ve AB sanayisinin karbonsuzlaşma (Yeşil Mutabakat) yatırımlarına alan açma arzusu, bu tarihi duvarların örülmesini kaçınılmaz kıldı.
FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?
Değerlendiren Enes Ünal, İhracat ve İş Geliştirme Lideri
AB'nin 1 Temmuz itibarıyla devreye aldığı bu %50'lik vergi ve daraltılmış kota rejimi, TİM'in az önce yayınladığı ve dış pazarlarda tüketici güveninin düştüğünü gösteren İhracat Pazar Monitörü verileriyle birleştiğinde, Türk demir-çelik sanayisi için tam anlamıyla bir “yapısal dönüşüm alarmı” niteliğindedir. TİM en büyük 1000 ihracatçı listesinde çelik sektörünün şampiyonu olan Habaş gibi devlerimiz başta olmak üzere, tüm üreticilerimizin oyun planını değiştirmesi gereken 3 hayati başlık öne çıkıyor:
- Gümrük Birliği ve STA Avantajını Hukuki Kalkan Yapmak: AB'nin kotanın yarısını serbest ticaret ortaklarına ayırması, Türkiye'nin AKAK (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu) anlaşması ve Gümrük Birliği ortaklığı sayesinde bu %47'lik sert kesintiden rakiplerine (örneğin Çin ve Hindistan'a) kıyasla daha az hasarla sıyrılabilmesi için stratejik bir pencere sunuyor. İhracatçılarımız, ülke kotalarının doluluk hızını anlık takip etmeli ve gümrükte %50 vergi şokuyla karşılaşmamak adına lojistik sevkiyat takvimlerini milimetrik planlamalıdır. Bu süreçlerin finansmanı için Ticaret Bakanlığının 59-60 milyar dolara çıkarmayı hedeflediği ucuz ihracat reeskont kredileri bir nakit kalkanı olarak kullanılmalıdır.
- “Eritme ve Döküm” İzlenebilirliğine Teşvik Robotu Entegrasyonu: 1 Ekim'de yürürlüğe girecek eritme-döküm belgesi zorunluluğu, hammaddeyi dışarıdan (örneğin Rusya veya Uzak Doğu'dan) yarı mamul (kütük, levha) olarak ithal edip içeride işleyerek AB'ye satan üreticilerimizi doğrudan vurabilir. Menşe doğrulaması standartlarına uyum sağlamak için fabrikalarımızın blokzincir tabanlı izlenebilirlik yazılımlarına ve dijital altyapılara geçmesi şarttır. Şirketler, bu yüksek dijitalleşme maliyetlerini göğüslemek adına içerideki Teşvik Robotu sistemini kullanarak KOSGEB'in Kapasite Geliştirme ve KOBİ Dijital Dönüşüm programlarındaki kredi faiz desteklerini anlık filtrelemeli ve altyapılarını devlet eliyle finanse etmelidir.
- Yeşil Çelik ve Rota Çitileme Zorunluluğu: AB'nin bu korumacı hamlesi, yerli üreticisini sadece fiyat baskısından değil, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) öncesi karbon ayak izinden de koruma çabasıdır. Karbon emisyonunu düşüremeyen üreticilerimiz için AB pazarı uzun vadede tamamen kapanacaktır. Sektör, bu kriz evresini bir fırsata çevirerek TÜBİTAK ve KOSGEB sanayide yeşil dönüşüm destekleriyle “yeşil çelik” üretimine odaklanmalı; eş zamanlı olarak Suudi Arabistan ile imzalanan yeni lojistik demir yolu hattını kullanarak Körfez, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika gibi alternatif pazarlara Pazara Giriş Projesi Desteği enstrümanlarıyla agresif bir pazar rotasyonu uygulamalıdır.