Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından her yıl geleneksel olarak hazırlanan, Türk iş dünyasının, sanayisinin ve dış ticaret ekosisteminin en prestijli veri seti kabul edilen “Türkiye’nin İlk 1000 İhracatçısı” araştırmasının 2025 yılı sonuçları kamuoyuna resmen açıklandı. Cumhuriyet tarihinin 395,9 milyar dolarlık (273,3 milyar dolar mal, 122,6 milyar dolar hizmet) kümülatif dış satım rekoruyla kapatılan 2025 yılında, en büyük ilk 1000 firmanın tek başına gerçekleştirdiği ihracat tutarı 182 milyar 171 milyon dolar olarak kayıtlara geçti. Bu devasa rakam, Türkiye’nin toplam dış ticaret hacminin neredeyse yarısının bu şampiyonlar ligi tarafından sırtlandığını gösteriyor.
Zirvenin Kürsüsü Değişmedi, Savunma Sanayisinden Astronomik Sıçrama
Listenin ilk üç sırasındaki küresel devler yerini korurken, savunma sanayii odaklı bir şirketin performansı tüm ezberleri bozdu ve listeyi altüst etti:
- Hizmet ve Mal Devleri: 2025 yılında Türkiye’nin en çok ihracat yapan kuruluşu 17,8 milyar dolarla Türk Hava Yolları (THY) olurken, onu mal ihracatının sarsılmaz lideri 11,4 milyar dolarla Ford Otomotiv ve 3,9 milyar dolarla Toyota Otomotiv izledi.
- İlk 10’un Diğer Şampiyonları: TGS Dış Ticaret 3,2 milyar dolarla dördüncü, ARCA Savunma Sanayi 2,9 milyar dolarla beşinci, Kibar Dış Ticaret 2,8 milyar dolarla altıncı, Türkiye Petrol Rafinerileri (TÜPRAŞ) 2,7 milyar dolarla yedinci, Pegasus 2,6 milyar dolarla sekizinci, Güneş Ekspres Havacılık (SunExpress) 2,5 milyar dolarla dokuzuncu ve Star Rafineri 2,3 milyar dolarla onuncu sırada yer aldı.
- ARCA Savunma Mucizesi: Önceki yıla göre ilk 3 sıra değişmezken, bir önceki yılın listesinde 38’inci sırada yer alan ARCA Savunma’nın ihracatını yüzde 392,1 gibi astronomik bir oranla artırarak Türkiye’nin en büyük 5. ihracatçısı konumuna yükselmesi araştırmanın en çarpıcı ve dikkat çekici gelişmesi oldu.
25 Şirket “Milyar Dolar” Kulübünde: Hacimsel Dağılım Netleşti
Araştırma verilerine göre, yalnızca THY ve Ford Otomotiv çift haneli milyar dolar seviyesini yakalayabilirken, Türkiye genelinde tam 25 şirket 1 milyar dolar ihracat barajını aşmayı başardı. İlk 10’un hemen ardından sırasıyla Baykar, Arçelik, İGA Havalimanı İşletmesi, Ahlatcı Kuyumculuk, OYAK-Renault, Vestel, Mercedes-Benz Türk, Odeon Turizm, TAV Havalimanları, Bosch, Habaş, Eti Maden, BSH Ev Aletleri, TUSAŞ ve Anexservices Turizm 1 milyar dolar eşiğini geçen şampiyonlar oldu. Listeye giren diğer firmaların ihracat hacim aralıklarına göre kümülatif dağılımı ise şu şekilde şekillendi:
- 1 Milyar Dolar ve Üzeri: 25 Şirket
- 500 – 999 Milyon Dolar Arası: 23 Şirket
- 100 – 499 Milyon Dolar Arası: 263 Şirket
- 50 – 99 Milyon Dolar Arası: 346 Şirket
- 33 – 49 Milyon Dolar Arası: 343 Şirket
Anadolu Sermayesinin Yayılımı: 49 İl Listede, İstanbul Yine Damgalı
Şirket merkezlerinin coğrafi dağılımında sanayinin kalbi İstanbul ezici üstünlüğünü korusa da, ihracatın Anadolu’nun kılcal damarlarına yayıldığı net bir şekilde görüldü. Toplamda 49 ilimiz en büyük 1000 listesine en az bir firma sokmayı başarırken, 32 kentten listeye şirket dahil olamadı.
İstanbul 434 şirketle listedeki firmaların yüzde 43’ünden fazlasına tek başına ev sahipliği yaparak araştırmaya damgasını vurdu. İstanbul’u 87 şirketle İzmir, 60 şirketle Gaziantep, 58 şirketle Kocaeli, 57 şirketle Ankara ve 54 şirketle Bursa takip etti. Batı ve güney aksında ise Mersin’den 22, Adana ve Manisa’dan 20’şer, Antalya ve Denizli’den 19’ar, Kayseri’den 15 ve Tekirdağ’dan 13 firma listeye girerek üretim ve dış ticaret güçlerini tescillemiş oldu.
Sektörlerin En Büyük Şampiyonları
Araştırmaya göre, kendi üretim ve faaliyet kollarında zirveye oynayarak sektör şampiyonu olan bazı lider firmalar ise şu şekilde sıralandı:
- Mücevherat: Ahlatcı Kuyumculuk
- Makine ve Aksamları: Arçelik
- Elektrik ve Elektronik: Vestel Ticaret AŞ
- Demir ve Demir Dışı Metaller: Kibar Dış Ticaret AŞ
- Çelik Sektörü: Habaş Sınai ve Tıbbi Gazlar
- Kimyevi Maddeler ve Mamulleri: Türkiye Petrol Rafinerileri (TÜPRAŞ)
- Mobilya, Kağıt ve Orman Ürünleri: Kastamonu Entegre
- Çimento, Cam, Seramik: Şişecam Dış Ticaret AŞ
- Hazır Giyim ve Konfeksiyon: Üniteks Tekstil Gıda
- Fındık ve Mamulleri: Ferrero Fındık
- Gemi, Yat ve Hizmetleri: Sefine Denizcilik Tersanecilik
FIX YORUMU
TİM’in açıkladığı bu tarihi en büyük 1000 ihracatçı listesi, FIX Danışmanlık olarak sahadaki firmalarımızın mikro ölçekteki büyüme stratejilerini ve vizyonlarını şekillendirirken ders çıkarması gereken 3 temel yapısal şifre sunuyor:
- Savunma ve Yüksek Teknoloji Odaklı Büyüme Modeli (ARCA Örneği): ARCA Savunma’nın ihracatını %392,1 gibi astronomik bir oranla büyüterek 5. sıraya fırlaması, bültenlerimizde sürekli işlediğimiz “fiyat odaklı geleneksel üretim modelinden, mühendislik, inovasyon ve yüksek katma değerli üretime geçiş” stratejisinin küresel ölçekteki en büyük zaferidir. Küresel durgunluktan etkilenen ve kur-enflasyon kıskacında sıkışan tekstil, demir-çelik veya madencilik gibi geleneksel sektörlerin aksine, teknolojik ve niş pazarlara yönelik yatırımlar firmaları doğrudan devler ligine taşımaktadır. Sanayicilerimiz, Ar-Ge bütçelerini sübvanse etmek ve ürünlerinin teknolojik sınıfını yükseltmek adına devletin sunduğu TÜBİTAK 1602 Patent Destek Programı ve Ticaret Bakanlığı’nın Tasarım ve Ürün Geliştirme Projesi Desteği mekanizmalarını vakit kaybetmeden devreye almalıdır.
- Hizmet İhracatının Makroekonomik Kaldıracı: İlk 10 şirketin 4’ünün (THY, Pegasus, SunExpress ve turizm/havalimanı işletmeleri) lojistik, havacılık ve turizm odaklı hizmet ihracatçısı olması, Türkiye ekonomisinin sadece mal üretimiyle değil, hizmet sektörü kalitesiyle de dünyada bir rol model olduğunu kanıtlıyor. Yıllık 122,6 milyar dolar üreten hizmet sektörünün bu gizli gücü, KOBİ ölçeğindeki yazılım, lojistik, turizm ve sağlık turizmi firmalarımız için de büyük fırsatlar barındırıyor. Ticaret Bakanlığı’nın bu sektöre özel sağladığı Tanıtım Desteği ve küresel markalaşma sübvansiyonları, hizmet sektöründeki firmalarımızın dünya sahnesinde markalaşması için hayati birer finansal kalkandır.
- Anadolu Sermayesinin Gücü ve “Teşvik Robotu” İhtiyacı: Listeye 49 ilin dahil olması sevindirici bir bölgesel yayılıma işaret etse de, 32 kentimizin bu devler liginde hiç temsil edilememesi ciddi bir bölgesel sanayi ataletini gözler önüne seriyor. Anadolu’daki sanayicilerimizin ve ticaret odalarımıza bağlı işletmelerimizin, yüksek finansman maliyetleri ve banka kredilerindeki kısıtlamaları (İSO bülteninde bahsettiğimiz reeskont limit gecikmelerini) aşabilmesinin yegane yolu devlet destekleridir. Şirketler, içerideki Teşvik Robotu yazılımlarını ve algoritmalarını aktif olarak çalıştırarak; UR-GE Proje Desteği, KOSGEB, Yurt Dışı Pazar Araştırması Desteği ve Kapasite Geliştirme Destek Programı gibi geri ödemesiz hibe (subsidies) yapılarını anlık olarak filtrelemeli ve büyüme sermayelerini devlet teşvikleriyle fonlamalıdır.
