Gündem Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı 5 dk okuma
Limanlarda Dış Ticaret Yükü Alarmı: 9 Ayda 9,5 Milyon Tonluk Kayıp ve Boş Konteyner Sürprizi!
Hazırlayan Enes Ünal, İhracat ve İş Geliştirme Lideri
Onaylayan Sertaç Öztürkcan, Kurucu Ortak
Türkiye'nin sanayi üretimindeki yavaşlama ve Karadeniz hattında tırmanan jeopolitik riskler, deniz limanlarındaki dış ticaret yük hareketlerinde sert bir daralmaya yol açtı.

Dış ticaret yükünde daralma hızlandı
Denizcilik Genel Müdürlüğünün yayımladığı 2026 yılı eylül ayı verilerine göre, limanlarda elleçlenen toplam yük miktarı geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 1,2 azalarak 42 milyon 380 bin tona indi. Eylül ayında ihracat yükü yıllık bazda yüzde 4,6 kayıpla 10 milyon 641 bin tona, ithalat yükü ise yüzde 7,1 gerilemeyle 18 milyon 866 bin tona çekildi; böylece aylık dış ticaret yük kaybı yüzde 6,2'yi buldu.
Yılın ilk 9 ayında (Ocak – Eylül) Türkiye'nin dış ticareti değer bazında yüzde 5,3 büyümesine rağmen, limanlardaki toplam elleçleme sadece kabotaj ve transit yüklerin desteğiyle yüzde 0,6 artarak 412 milyon 147 bin tonda kaldı. İhracat yükü 9 ayda yüzde 5,6 eriyerek 6 milyon 107 bin tonluk kayıpla 102 milyon 294 bin tona düşerken, toplam dış ticaret yükündeki net erime 9 milyon 535 bin tona ulaştı. Konteyner tarafında ise toplam hacim artarken dolu ihracat konteynerlerinin yüzde 2 daralması ve boş konteyner ihracatının yüzde 16,4 sıçraması, dış ticaretteki yapısal dengesizliği ve gemilerin limanlarımızdan boş döndüğünü tescilledi.
Kabotaj yolu kurtardı, boş konteyner çıkışı %16,4 sıçradı
Limanlardaki yük hareketleri ve taşıma modlarında öne çıkan kritik göstergeler:
- İç Taşıma Karadan Denize Kaydı: Artan akaryakıt ve karayolu lojistik maliyetleri nedeniyle iç pazar yükleri kabotaja yöneldi. Kabotaj taşımaları eylülde yüzde 16,9 artışla 6,82 milyon tona; 9 aylık kümülatifte ise yüzde 17,4 yükselişle 59 milyon 601 bin tona ulaştı. Transit yükler de 9 ayda yüzde 6,3 artışla 54,29 milyon ton oldu.
- Konteynerde ‘Boş İhracat’ Uçurumu: Piri Reis Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Soner Esmer'in dikkat çektiği üzere, 9 aylık konteyner elleçlemesi yüzde 2,7 artışla 10 milyon 766 bin TEU'ya çıksa da nitelik bozuldu. İhracatta dolu konteyner hacmi yüzde 2 azalarak 2 milyon 923 bin TEU'ya gerilerken; yük bulamayıp yurt dışına boş gönderilen konteyner miktarı yüzde 16,4 sıçrayarak 983 bin TEU'ya tırmandı.
- Ro-Ro ve Otomotiv Taşımalarında Sert Fren: TIR, çekici ve treyler taşımaları 9 ayda yüzde 4,5 azalarak 515 bin adede inerken; ihraç ve ithal otomobil/araç elleçlemesi yüzde 19,3 gibi sert bir daralmayla 1 milyon 329 bin adede çekildi.
- Katı Yakıtta Çöküş, Tarımda Yavaşlama: Yük gruplarında katı mineral yakıtlar yüzde 16,1 düşüşle en çok daralan kalem oldu. Tarım ürünlerindeki yıllık artış ise ağustostaki yüzde 31,7 düzeyinden eylülde yüzde 24,3'e gerileyerek hız kesti.
Bölgesel liman dengeleri: Mersin zirveye tırmandı, Ege kan kaybetti
Liman başkanlıkları bazında 9 aylık gerçekleşmelerde dikkat çeken coğrafi kırılımlar:
- Aliağa ve Kocaeli Zirveyi Korudu: Sanayi ve rafineri üsleri olan Aliağa 64 milyon ton (-%3,3) ve Kocaeli 62,9 milyon ton (-%0,2) ile tonaj liderliğini sürdürdü.
- Akdeniz Hattı Büyüdü (Ceyhan & Mersin): Boru hatları ve enerji transferiyle Ceyhan yüzde 7,8 artışla 39,9 milyon tona, Mersin Limanı ise yüzde 6,8 artışla 32,1 milyon tona ulaştı.
- Mersin Konteynerde Tekirdağ'ı Yakaladı: Konteyner elleçlemesinde Ambarlı (2,66 milyon TEU) ve Kocaeli (1,89 milyon TEU) ilk iki sırayı alırken; Mersin yüzde 13,1 sıçramayla 1 milyon 629 bin TEU'ya çıkarak Tekirdağ (1,61 milyon TEU) ile arasındaki farkı kapattı ve 3. sıraya yerleşti.
- Ege Limanlarında Ciddi Çöküş: Korumacılık önlemleri ve kotalardan etkilenen Ege'de konteyner trafiği sert daraldı; 9 aylık konteyner hacmi İzmir'de yüzde 20,4, Aliağa'da ise yüzde 5,8 geriledi.
Türkiye limanları dış ticaret yükü ve lojistik göstergeleri (ocak – eylül 2026)
| Yük Türü / Gösterge | 9 Aylık Hacim (2026) | Yıllık Değişim (%) | Net Hacim Değişimi | Stratejik Nitelik & Lojistik Yansıma |
| Toplam Liman Elleçlemesi | 412 Milyon 147 Bin Ton | +%0,6 | +2,4 Milyon Ton | Büyümeyi sadece kabotaj ve transit sırtladı |
| İhracat Yükü (Dış Satım) | 102 Milyon 294 Bin Ton | -%5,6 | -6 Milyon 107 Bin Ton | Ağır sanayi ve hammadde ihracatında fiziki gerileme |
| İthalat Yükü (Girdi) | 195 Milyon 954 Bin Ton | -%1,7 | -3 Milyon 428 Bin Ton | İmalat sanayii girdi talebinde yavaşlama |
| Toplam Dış Ticaret Yükü | 298 Milyar 248 Bin Ton | -%3,1 | -9 Milyon 535 Bin Ton | Değer bazında +%5,3 artışa rağmen tonaj eridi |
| Kabotaj Taşımaları | 59 Milyon 601 Bin Ton | +%17,4 | +8 Milyon 853 Bin Ton | Pahalı karayolundan deniz taşımacılığına kaçış |
| İhracat Dolu Konteyner | 2 Milyon 923 Bin TEU | -%2,0 | -59 Bin TEU | İhraç mallarında konteyner talebi daraldı |
| İhracat Boş Konteyner | 983 Bin TEU | +%16,4 | +139 Bin TEU | Boş konteyner ihracatı yapısal bozulmayı gösteriyor |
| Ro-Ro Otomobil / Araç | 1 Milyon 329 Bin Adet | -%19,3 | -318 Bin Adet | Otomotiv sevkiyatlarında sert daralma |
| Liman Performansları | Mersin: +%13,1 (Konteyner) | İzmir: -%20,4 (Konteyner) | Doğu Akdeniz büyürken Ege limanları geriledi |
FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?
Değerlendiren Enes Ünal, İhracat ve İş Geliştirme Lideri
Limanlarımızdaki toplam dış ticaret yükünün 9 ayda 9,5 milyon ton erimesi, ihracat tonajının %5,6 düşmesi ve boş konteyner ihracatının %16,4 sıçraması; önceki gündem yazılarımızda incelediğimiz “değer bazında makine ihracatının %1 artmasına karşın miktar bazında %6,8 gerilemesi”, “AB'nin 1 Ekim itibarıyla çelikte başlattığı katı döküm no denetimi ve daralan kotalar sebebiyle AB çelik payımızın %20'ye inmesi”, “Hapag-Lloyd'un getirdiği 500 dolarlık ek navlun sürşarjı” ve “otomotiv sektöründe binek ve hafif ticari araç sevkiyatlarındaki yavaşlama” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde dış ticaretimizin değer bazında büyümesine rağmen fiziki yük hacmi ve hammadde akışı açısından ciddi bir durgunluk döngüsüne girdiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Lojistik maliyet baskılarını hafifletmek, Ege limanlarındaki %20'yi aşan kan kaybını durdurmak ve konteyner navlun dengesini sağlamak adına FIX Danışmanlık olarak 3 stratejik yol haritası sunuyoruz:
- İntermodal Altyapı ve Yeşil Lojistik Tesislerine “Teşvik Robotu” Desteği: Karayolu taşımacılığındaki yüksek akaryakıt maliyetlerinin iç yükleri kabotaja yönlendirmesi (%17,4 artış), liman-demiryolu entegrasyonunu zorunlu kılmaktadır. Lojistik ve ihracatçı firmalarımız; soğuk zincir antrepoları, demiryolu bağlantılı konteyner aktarma sahaları ve yeşil filo yatırımlarını finanse etmek adına içerideki Teşvik Robotu sistemini aktif çalıştırmalı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Öncelikli Yatırım Teşvik Belgesi (Lojistik Yatırımları 5. Bölge Destekleri, KDV İstisnası, Faiz İndirimi) ve Ticaret Bakanlığının Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağları (YLDA) Hibe Desteklerini anlık filtreleyerek altyapılarını devlet teşvikleriyle kurmalıdır.
- Navlun, Ardiye ve Lojistik Nakit Yüküne Karşı 5 Milyar TL'lik Reeskont Kalkanı: Boş konteyner hareketlerindeki artış ve uzayan liman bekleme süreleri (demuraj/ardiye masrafları), ihracatçının teslimat maliyetlerini yukarı çekmektedir. Ticaret Bakanlığı ve TCMB'nin günlük limitini 5 milyar TL'ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, sanayicilerimizin yüksek ticari faiz (%45-50) ortamında lojistik işletme sermayesini koruması ve navlun ödemelerini en uygun maliyetle finanse etmesi için ana sermaye kalkanıdır.
- Mersin-Akdeniz Hinterlandına Yöneliş ve Bölgesel UR-GE Lojistik Ortaklığı: Ege limanlarındaki konteyner daralmasına (-%20,4) karşılık Mersin Limanı'nın konteynerde yakaladığı %13,1'lik büyüme, tedarik zincirlerinin Doğu Akdeniz ve Körfez-Ortadoğu hinterlandına kaydığını göstermektedir. İhracatçılarımız, münferit ve pahalı navlun kontratları yerine Ticaret Bakanlığının sunduğu %75 hibe oranlı UR-GE Proje Desteği çatısı altında birleşerek konsolide taşımacılık anlaşmaları yapmalı; deniz-demiryolu kombine taşımacılık navlun teşviklerini devreye sokmalıdır.