Gündem Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı 5 dk okuma
Avrupa Otomotivinde Kritik Savaş: İngiltere'ye Made in EU Kapısı Açıldı, Türkiye Kapsam Dışı!
Hazırlayan Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Onaylayan Ahmet Ersoy, Kurucu Ortak
Avrupa Birliğinin (AB) stratejik sektörlerde yerli üretimi sübvanse etmeyi amaçlayan Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Acceleration Act) müzakerelerinde, Türk otomotiv sanayisini doğrudan ilgilendiren kritik bir uzlaşma taslağı sızdı.

Fransa ve Almanya İngiltere'ye kapı açıyor: Türkiye teklifin dışında
Fransa ve Almanya, 15 Ekim 2026 tarihinde vardıkları ortak uzlaşıyla, İngiltere'nin belirli şartları karşılaması kaydıyla Avrupa otomotiv teşviklerinden ve “Made in Europe” avantajlarından yararlanmasını öngören özel bir istisna formülünde birleşti. Paris yönetimi İngiltere'ye yönelik önceki vetosunu geri çekerken; hazırlanan özel katılım çerçevesinin dışında bırakılan Türkiye, Avrupa otomotiv değer zincirindeki konumu açısından yeni ve ciddi bir regülasyon riskiyle karşı karşıya kaldı.
Ortak metne göre “Avrupa menşeli üretim” kapsamı; 27 AB üyesinin yanı sıra “1 Ocak 2020 tarihinde AB iç pazarının parçası olan belirli Avrupa ortaklarına” açılıyor. İngiltere Brexit resmî ayrılığı öncesinde bu tarihte iç pazar üyesi olduğu için kapsama dâhil edilirken; 30 yıllık Gümrük Birliği ortaklığına rağmen Tek Pazar üyesi olmayan Türkiye, Japonya ve Güney Kore ile birlikte bu imtiyazın dışında tutuldu. Bu taslak doğrudan bir ihracat yasağı getirmese de, Türkiye'de üretilip AB'ye ihraç edilen araçların Avrupa'daki milyarlarca euroluk kamu alımları, filo dönüşüm teşvikleri ve tüketici sübvansiyonlarından dışlanması tehlikesini doğuruyor.
“1 ocak 2020” formülü: İngiltere içeri, Türkiye neden dışarıda?
Fransa ve Almanya'nın hazırladığı ortak otomotiv yol haritasının teknik detayları ve perde arkasındaki pazarlıklar:
- Tarih Şartıyla İngiltere İstisnası: Almanya'nın tedarik zincirlerini koruma ısrarı ile Fransa'nın sınırları dar tutma talebi, “1 Ocak 2020'de iç pazarda yer alma” ara formülüyle uzlaştırıldı. Böylece İngiltere'nin AB üretim ağına entegrasyonuna yasal zemin oluşturulurken, Türkiye gibi Gümrük Birliği ortakları kuralın kapsamı dışında bırakıldı.
- Londra'ya ‘Çin Vergisi’ Şartı: İngiltere'nin bu teşvik kalkanına dâhil olabilmesi için AB'nin Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı ilave gümrük vergilerini ve koruma önlemlerini aynen benimsemesi şart koşuldu. Halen Çinli araçlara genel %10 vergi uygulayan İngiltere; AB ile uyum sağlayarak kendi pazarında Çinli araçları vergilendirme veya Avrupa teşviklerinden mahrum kalma ikilemiyle yüzleşecek.
- %70 Yerli Katkı ve Montaj Zorunluluğu: Komisyonun Sanayi Hızlandırma Yasası taslağı; teşvik kapsamındaki araçların Birlik içinde monte edilmesini ve batarya haricindeki aksamların değer bazında en az yüzde 70'inin Birlik kaynaklı olmasını şart koşuyor. İngiltere'nin bu denkleme eklenmesi, Ada'daki tesisleri korurken Türk montaj sanayisini dezavantajlı konuma itiyor.
- 2035 Emisyon Hedeflerinde Esneme: Taslakta otomobil üreticilerini rahatlatacak bir diğer başlık ise 2035 karbon hedefleri oldu. Fransa ve Almanya, yeni araçlarda yüzde 90 emisyon azaltımı şartını korurken, kalan yüzde 10 için öngörülen yeşil çelik veya e-yakıt gibi ağır telafi zorunluluklarının kaldırılmasını önerdi. Bu esneme, hibrit ve geleneksel içten yanmalı motorların pazar ömrünü uzatacak bir hamle olarak değerlendiriliyor.
Gümrük birliği neden yetmiyor? Ankara-Brüksel diplomasisi alarmda
Mevzuatın Türkiye ayağındaki hukuki belirsizlikler ve yürütülen diplomatik girişimler:
- Serbest Dolaşım Var, Teşvik Eşdeğerliği Yok: 1995 tarihli Gümrük Birliği, Türkiye sanayi ürünlerine AB gümrüklerinde sıfır vergi sağlasa da AB Tek Pazarı'nın doğrudan kamu teşvikleri, yeşil sübvansiyonları ve yerli içerik şartlarında otomatik muafiyet hakkı tanımıyor.
- Bakanlık Girişimleri Sürüyor: Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın temmuz ayında Brüksel'deki temasları ve Bakanlığın 7 Ekim'de AB büyükelçileriyle gerçekleştirdiği kritik zirvede Türkiye'nin otomotiv değer zincirindeki vazgeçilmez rolü masaya yatırıldı. Komisyonun genel metninde Türkiye'nin Gümrük Birliği statüsüne atıf yapılsa da, otomotiv sektörüne özel hazırlanan Fransa-Almanya metnindeki “1 Ocak 2020” klozunun aşılması için acil lobicilik gerekiyor.
- Nihai Karar Henüz Alınmadı: Taslak şu an iki ülkenin ortak tutumunu yansıtıyor. Düzenlemenin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi arasındaki üçlü müzakere (Trilog) sürecinden geçmesi şart; bu da Türkiye açısından diplomatik pencerenin halen açık olduğunu gösteriyor.
Sanayi hızlandırma yasası: Fransa-Almanya önerisi ve Türkiye etki matrisi (2026)
| Kriter / Politika Başlığı | Fransa-Almanya Ortak Önerisi | İngiltere'nin Durumu | Türkiye'nin Konumu & Risk Boyutu |
| Coğrafi Kapsam Kuralı | AB-27 + 1 Ocak 2020'de İç Pazarda Olanlar | Kapsama dâhil ediliyor (Brexit öncesi üye) | Kapsam Dışı: Gümrük Birliği Tek Pazar sayılmıyor |
| Giriş Ön Şartı | Çinli EV'lere karşı AB tarifelerini uygulama | Genel %10 vergisini artırma şartı var | Türkiye Çinli araçlara %40 ek vergi uyguluyor (Uyumlu) |
| Montaj ve Katkı Kriteri | Bölgede montaj + Batarya dışı %70 yerli pay | Fabrikaları teşvikten yararlanabilecek | Türkiye'de monte edilen komple araçlar teşvik dışı kalabilir |
| Kamu İhaleleri & Filolar | Teşvikler yalnızca kapsanan araçlara verilecek | Kamu ve kurumsal filolarda avantajlı | Türk menşeli araçlar kamu alımlarında diskalifiye riski taşır |
| 2035 Emisyon Hedefi | %90 azaltım; ek telafi şartı kaldırılıyor | Hibrit üretimi için ilave süre | Bursa ve Kocaeli'deki hibrit/içten yanmalı hatlara nefes payı |
| Yasal Süreç Aşaması | İki ülkenin ortak yasama teklifi | Onay bekleyen şartlı model | Trilog müzakerelerinde değiştirilmezse kalıcı risk |
FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?
Değerlendiren Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Fransa ve Almanya'nın İngiltere'ye “1 Ocak 2020” formülüyle teşvik kapısı açarken Türkiye'yi kapsam dışı bırakması; önceki gündem yazılarımızda incelediğimiz “eylülde 3,94 milyar dolarla rekor kıran ve 9 ayda 31,1 milyar dolara ulaşan otomotiv ihracatımızın %73,7'sinin AB'ye bağımlı olması”, “UİB'in 32,8 milyar dolarlık ihracatında otomotivin 28 milyar dolarlık ağırlığı”, “54 milyar euroluk otomotiv müzakerelerinde Çin gölgesi ve BYD Manisa yatırımının askıya alınması” ile “AB'nin çelikte 1 Ekim itibarıyla başlattığı katı döküm no menşe takibi” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde Avrupa Birliğinin ‘yeşil sanayi’ adı altında Türkiye'nin otomotivdeki montaj ve ana sanayi gücünü hedef alan bir korumacılık çemberi ördüğünü açıkça ortaya koymaktadır.
Türkiye'nin otomotivde yalnızca fason bir yan sanayi tedarikçisi konumuna itilmesini engellemek ve komple araç ihracatımızın rekabet gücünü korumak adına FIX Danışmanlık olarak 3 stratejik yol haritası sunuyoruz:
- Komponent Başına %70 Eşiği ve Batarya Üretimine “Teşvik Robotu” Desteği: Sanayi Hızlandırma Yasası'nın nihai metninde montaj dışarıda kalsa dahi, Türk tedarik sanayisinin (eylülde 1,46 milyar $ ihracat) ürettiği parçaların “Birlik Menşei Eşdeğerliği” sayesinde AB'deki fabrikalarda kullanılması hayati önemdedir. Şirketlerimiz %70 yerli katkı oranını garanti altına almak ve batarya hücresi/paketi yatırımlarını hızlandırmak için içerideki Teşvik Robotu sistemini aktif çalıştırmalı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı, Öncelikli Yatırım Teşvik Belgesi (KDV İstisnası, Vergi İndirimi, Faiz Desteği) ve Ticaret Bakanlığının %75 hibe oranlı Küresel Tedarik Zinciri (KTZ) Yetkinlik Desteği kaynaklarını anlık filtreleyerek katma değerli parça üretim altyapısını devlet hibeleriyle kurmalıdır.
- Avrupa Siparişlerindeki Belirsizliğe Karşı 5 Milyar TL'lik Reeskont Kalkanı: Brüksel'deki Sanayi Hızlandırma Yasası pazarlıkları sürerken Avrupalı ana üreticilerin (OEM) tedarik zincirinde Türk firmalarına yönelik bekle-gör politikasına geçmesi veya ödeme vadelerini uzatması nakit akışını zorlayabilir. Ticaret Bakanlığı ve TCMB'nin günlük limitini 5 milyar TL'ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, otomotiv ana ve yan sanayicilerimizin piyasadaki %45-50 ticari kredi faizlerine takılmadan üretim, hammadde alımı ve sevkiyatlarını finanse etmesi için ana işletme sermayesi (working capital) zırhıdır.
- Ankara-Brüksel-Berlin Hattında Gümrük Birliği Kümülasyon Diplomasisi: Yasa tasarısı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi'ndeki Trilog müzakerelerinde nihai şeklini almadan önce OSD, TAYSAD ve DEİK koordinasyonunda Berlin ve Brüksel nezdinde kurumsal lobi atağı başlatılmalıdır. Türkiye'nin Çinli elektrikli araçlara zaten ek mali yükümlülük uyguladığı vurgulanarak; Gümrük Birliği kapsamında Türkiye'de monte edilen araçların da “Made with Europe” kuralıyla teşviklere dâhil edilmesi talep edilmelidir. Eş zamanlı olarak 2035 karbon hedeflerindeki %90 esnemesinden faydalanmak üzere mevcut hibrit modellerin üretim sürekliliği için Ticaret Bakanlığının UR-GE ve Pazara Giriş Belgelendirme Destekleri devreye alınmalıdır.