İçeriğe geç

Gündem Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı 4 dk okuma

Karadeniz'de Savaş Navlunu Alarmı: Rotalar Kutuplara ve İran'a Kaydı, Ton Başına 120 Dolar Ek Maliyet!

Hazırlayan Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı Onaylayan Ahmet Ersoy, Kurucu Ortak

Karadeniz havzasında tırmanan askeri gerilim ve güvenlik risklerinin hafiflememesi, bölgedeki deniz ve karayolu ticaret koridorlarını kökten değiştirdi.

Karadeniz'de Savaş Navlunu Alarmı: Rotalar Kutuplara ve İran'a Kaydı, Ton Başına 120 Dolar Ek Maliyet!

Armatörlerin ve yük sahiplerinin riskli limanlardan kaçarak Gürcistan, Romanya, İran ve Baltık limanlarına yönelmesi; mesafelerin uzamasına, alternatif terminallerdeki kapasite tıkanıklığına ve navlun maliyetlerinin fırlamasına yol açtı.

Navlun kontratlarında standart taşıma bedellerinin üzerine ton başına 100 ila 120 dolarlık ek maliyet binerken; Türkiye ile Tuapse arasındaki Ro-Ro/feribot seferlerinin durması yükleri karayoluna itti ve Türkiye'den Rusya'ya İran üzerinden transit geçen taşımalarda navlun bedelleri ağustos ayından bu yana 1,5 ila 2 katına çıktı. Çelik sektörünün hammadde ihtiyacı için Polar Code (Kutup Kodu) kapsamındaki Arktik Dudinka Limanı'ndan İskenderun'a uzanan olağandışı rotalar devreye girerken; Ukrayna'nın 60 milyon tonluk tahıl ihracat hedefinde 30 milyon ton ürünün limanlarda mahsur kalma tehlikesi, gıda emtiası fiyatlarını ve küresel enflasyon baskısını yeniden tırmandırıyor.

Arktik'ten İskenderun'a hurda sevkiyatı: İran transitinde navlun 2 katına çıktı

Karadeniz lojistiğinde yaşanan kırılmanın sahaya yansıyan teknik ve operasyonel göstergeleri:

  • Hurda Çelikte ‘Polar Code’ Rotası: Novorossiysk, Rostov ve Murmansk limanlarının risk altına girmesiyle Türk çelik üreticileri, savaş öncesinde hiç tercih edilmeyen Rusya'nın aşırı kuzeyindeki Dudinka Limanı'ndan İskenderun'a hurda getirmeye başladı. Aşırı uzayan seyir süresi navlun ve sigorta giderlerini katladı.
  • İran Karayolunda Kilitlenme: Ro-Ro hatlarının kapalı olması nedeniyle Rusya yükleri İran ve Gürcistan karayolu kapılarına yüklendi. Sınır kapılarındaki yoğun araç kuyrukları ve uzayan bekleme süreleri nedeniyle İran transit navlunları ikiye katlanırken, St. Petersburg Limanı'ndan konteyner çıkarma maliyetleri yüzde 30 arttı.
  • Tahılda 50 Euroluk Taşıma Primi: Ukrayna'dan tahıl çıkışları sınırlı kosterlerle sürerken, lojistik maliyeti ton başına yaklaşık 50 euroya ulaştı; buğday fiyatları ocak ayına göre yüzde 27 artış kaydetti. Ukrayna'nın Türkiye, Mısır ve Hindistan bayraklı gemilere güvenli geçiş önerisine Rusya henüz onay vermedi.
  • Akkon Lines'tan ‘Poti Shuttle’ Hamlesi: Hat operatörleri savaş riskine göre filo pozisyonu alıyor. Rusya seferlerini askıya alan Türk armatörlük şirketi Akkon Lines, kasım ayı başında Derince ile Gürcistan'ın Poti Limanı arasında 9 günde bir çalışacak 344 TEU kapasiteli “Poti Shuttle (PSS)” ekspres fider hattını devreye alacağını duyurdu.

Karadeniz lojistik tıkanıklığı ve alternatif koridor maliyet matrisi (2026)

Karadeniz Lojistik Tıkanıklığı ve Alternatif Koridor Maliyet Matrisi (2026)
Ticaret & Yük KoridoruEski Güzergâh / DurumYeni Alternatif HatMaliyet & Navlun DeğişimiSektörel Risk & Etki
Rusya Transit KarayoluKaradeniz Ro-Ro (Tuapse)İran & Gürcistan TransitNavlun 1,5 – 2 Katına ÇıktıSınır kapısı kuyrukları, yüksek yakıt ve amortisman
Kuru Yük & TahılDoğrudan Karadeniz LimanlarıBaltık (Ust Luga/St. Petersburg) & Koster+100-120 $/Ton Ek NavlunYem ve un sanayisinde girdi maliyeti; gıda enflasyonu
Çelik Hurdası (Metalurji)Novorossiysk, Rostov, MurmanskArktik Dudinka Limanı (Polar Code)Seyir süresi ve primler katlandıİskenderun çelik tesislerinde hurda temin maliyeti baskısı
Konteyner Fider HatlarıDoğrudan Rusya SeferleriDerince – Poti Shuttle (344 TEU)St. Petersburg'da +%30 MasrafRusya servisleri askıya alındı; Kafkas hattı açıldı
Ukrayna Tahıl ÇıkışıTahıl KoridoruAB Dayanışma Hatları / DemiryoluLojistik Yükü: ~50 €/Ton30 Milyon ton ürünün sevk edilememe riski

FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?

Değerlendiren Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı

Karadeniz'deki güvenlik krizinin taşımaları Baltık ve Arktik hatlarına kaydırması ve ton başına navlunun 120 dolar artması; önceki gündem yazılarımızda incelediğimiz “Türkiye limanlarında 9 ayda dış ticaret yükünün 9,5 milyon ton erimesi ve boş konteyner ihracatının %16,4 sıçraması”, “Avrupa'nın 17,9 milyar euroluk enerji şokuyla hanehalkı talebini kısması”, “Türk çeliğinin AB kotalarına karşı Baltık'ta 550 alıcıyla doğrudan sahaya inmesi” ve “Hürmüz kaynaklı lojistik ek sürşarjları” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde Türk sanayicisinin yalnızca batıda değil, kuzey ve doğu ticaret koridorlarında da ciddi bir ‘lojistik maliyet makası’ arasına sıkıştığını açıkça göstermektedir.

Uzayan tedarik sürelerini ve ikiye katlanan taşıma maliyetlerini yönetmek adına FIX Danışmanlık olarak 3 stratejik yol haritası sunuyoruz:

  1. İntermodal Taşımacılık ve Depolama Yatırımlarına “Teşvik Robotu” Kalkanı: Karayolu tır kuyrukları ve fırlayan navlunlar karşısında; demiryolu bağlantılı lojistik aktarma merkezleri, soğuk hava depoları ve dökme tahıl siloları hayati hâle gelmiştir. Lojistik ve dış ticaret firmalarımız; yeni nesil intermodal taşımacılık ve depo yatırımlarını finanse etmek adına içerideki Teşvik Robotu sistemini aktif çalıştırmalı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Öncelikli Yatırım Teşvik Belgesi (Lojistik Hizmetleri 5. Bölge Destekleri, KDV İstisnası, Faiz İndirimi) ve Ticaret Bakanlığının sunduğu %70 hibe oranlı Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağları (YLDA) destek mekanizmalarını anlık filtreleyerek altyapılarını devlet teşvikleriyle kurmalıdır.
  2. Uçan Navlun ve Uzayan Sefer Sürelerine Karşı 5 Milyar TL'lik Reeskont Finansmanı: Dudinka'dan İskenderun'a uzanan rotalar ve İran kapısındaki bekleme süreleri, firmaların işletme sermayesini (working capital) ve nakit döngüsünü felç etmektedir. Ticaret Bakanlığı ve TCMB'nin günlük limitini 5 milyar TL'ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, sanayicilerimizin piyasadaki %45-50 ticari kredi faizlerine takılmadan artan navlun masraflarını, hammadde stoklarını ve sevkiyatlarını finanse etmesi için en ucuz işletme sermayesi güvencesidir.
  3. Navlun Sözleşmelerinde “Savaş Riski” Klozu ve UR-GE Konsolidasyonu: Karadeniz'deki olağanüstü durum nedeniyle armatörlerin yansıttığı Savaş Riski Sürşarjı (War Risk Surcharge) ve rota sapmalarına karşı, dış ticaret sözleşmelerine açık Force Majeure (Mücbir Sebep) ve navlun eskalasyon maddeleri eklenmelidir. Eş zamanlı olarak KOBİ ihracatçılarımız, münferit yüksek navlunlara ezilmemek adına Ticaret Bakanlığının %75 hibe oranlı UR-GE Proje Desteği çatısı altında birleşerek Poti ve Köstence gibi alternatif limanlarda konsolide kargo ve ortak navlun anlaşmaları yapmalıdır.

Ön değerlendirme

Size en uygun hibe ve teşvik programını birlikte belirleyelim

Gelişmenin firmanıza etkisini birlikte değerlendirelim. Birkaç kısa soru, yaklaşık 2 dakika.

Adım 1
İletişim bilgileriniz

Bilgilerinizi size dönmek ve reklamlarımızın etkinliğini ölçmek için kullanırız. Formu yarıda bıraksanız da sizi bir kez arayabiliriz. Ayrıntılar: Aydınlatma Metni.

Puan, program adı ya da onay vaadi gösterilmez.

Dosya tamamlanınca bir uzman sizinle iletişime geçer. Beklemek istemezseniz WhatsApp'tan yazın.

Ön değerlendirme

Size en uygun hibe ve teşvik programını birlikte belirleyelim

Birkaç kısa soruyu yanıtlayabilir ya da yalnızca numaranızı bırakabilirsiniz.

Adım 1
İletişim bilgileriniz

Bilgilerinizi size dönmek ve reklamlarımızın etkinliğini ölçmek için kullanırız. Formu yarıda bıraksanız da sizi bir kez arayabiliriz. Ayrıntılar: Aydınlatma Metni.

Puan, program adı ya da onay vaadi gösterilmez.

Dosya tamamlanınca bir uzman sizinle iletişime geçer. Beklemek istemezseniz WhatsApp'tan yazın.