Gündem Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı 4 dk okuma
Karadeniz'de Savaş Navlunu Alarmı: Rotalar Kutuplara ve İran'a Kaydı, Ton Başına 120 Dolar Ek Maliyet!
Hazırlayan Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Onaylayan Ahmet Ersoy, Kurucu Ortak
Karadeniz havzasında tırmanan askeri gerilim ve güvenlik risklerinin hafiflememesi, bölgedeki deniz ve karayolu ticaret koridorlarını kökten değiştirdi.

Armatörlerin ve yük sahiplerinin riskli limanlardan kaçarak Gürcistan, Romanya, İran ve Baltık limanlarına yönelmesi; mesafelerin uzamasına, alternatif terminallerdeki kapasite tıkanıklığına ve navlun maliyetlerinin fırlamasına yol açtı.
Navlun kontratlarında standart taşıma bedellerinin üzerine ton başına 100 ila 120 dolarlık ek maliyet binerken; Türkiye ile Tuapse arasındaki Ro-Ro/feribot seferlerinin durması yükleri karayoluna itti ve Türkiye'den Rusya'ya İran üzerinden transit geçen taşımalarda navlun bedelleri ağustos ayından bu yana 1,5 ila 2 katına çıktı. Çelik sektörünün hammadde ihtiyacı için Polar Code (Kutup Kodu) kapsamındaki Arktik Dudinka Limanı'ndan İskenderun'a uzanan olağandışı rotalar devreye girerken; Ukrayna'nın 60 milyon tonluk tahıl ihracat hedefinde 30 milyon ton ürünün limanlarda mahsur kalma tehlikesi, gıda emtiası fiyatlarını ve küresel enflasyon baskısını yeniden tırmandırıyor.
Arktik'ten İskenderun'a hurda sevkiyatı: İran transitinde navlun 2 katına çıktı
Karadeniz lojistiğinde yaşanan kırılmanın sahaya yansıyan teknik ve operasyonel göstergeleri:
- Hurda Çelikte ‘Polar Code’ Rotası: Novorossiysk, Rostov ve Murmansk limanlarının risk altına girmesiyle Türk çelik üreticileri, savaş öncesinde hiç tercih edilmeyen Rusya'nın aşırı kuzeyindeki Dudinka Limanı'ndan İskenderun'a hurda getirmeye başladı. Aşırı uzayan seyir süresi navlun ve sigorta giderlerini katladı.
- İran Karayolunda Kilitlenme: Ro-Ro hatlarının kapalı olması nedeniyle Rusya yükleri İran ve Gürcistan karayolu kapılarına yüklendi. Sınır kapılarındaki yoğun araç kuyrukları ve uzayan bekleme süreleri nedeniyle İran transit navlunları ikiye katlanırken, St. Petersburg Limanı'ndan konteyner çıkarma maliyetleri yüzde 30 arttı.
- Tahılda 50 Euroluk Taşıma Primi: Ukrayna'dan tahıl çıkışları sınırlı kosterlerle sürerken, lojistik maliyeti ton başına yaklaşık 50 euroya ulaştı; buğday fiyatları ocak ayına göre yüzde 27 artış kaydetti. Ukrayna'nın Türkiye, Mısır ve Hindistan bayraklı gemilere güvenli geçiş önerisine Rusya henüz onay vermedi.
- Akkon Lines'tan ‘Poti Shuttle’ Hamlesi: Hat operatörleri savaş riskine göre filo pozisyonu alıyor. Rusya seferlerini askıya alan Türk armatörlük şirketi Akkon Lines, kasım ayı başında Derince ile Gürcistan'ın Poti Limanı arasında 9 günde bir çalışacak 344 TEU kapasiteli “Poti Shuttle (PSS)” ekspres fider hattını devreye alacağını duyurdu.
Karadeniz lojistik tıkanıklığı ve alternatif koridor maliyet matrisi (2026)
| Ticaret & Yük Koridoru | Eski Güzergâh / Durum | Yeni Alternatif Hat | Maliyet & Navlun Değişimi | Sektörel Risk & Etki |
| Rusya Transit Karayolu | Karadeniz Ro-Ro (Tuapse) | İran & Gürcistan Transit | Navlun 1,5 – 2 Katına Çıktı | Sınır kapısı kuyrukları, yüksek yakıt ve amortisman |
| Kuru Yük & Tahıl | Doğrudan Karadeniz Limanları | Baltık (Ust Luga/St. Petersburg) & Koster | +100-120 $/Ton Ek Navlun | Yem ve un sanayisinde girdi maliyeti; gıda enflasyonu |
| Çelik Hurdası (Metalurji) | Novorossiysk, Rostov, Murmansk | Arktik Dudinka Limanı (Polar Code) | Seyir süresi ve primler katlandı | İskenderun çelik tesislerinde hurda temin maliyeti baskısı |
| Konteyner Fider Hatları | Doğrudan Rusya Seferleri | Derince – Poti Shuttle (344 TEU) | St. Petersburg'da +%30 Masraf | Rusya servisleri askıya alındı; Kafkas hattı açıldı |
| Ukrayna Tahıl Çıkışı | Tahıl Koridoru | AB Dayanışma Hatları / Demiryolu | Lojistik Yükü: ~50 €/Ton | 30 Milyon ton ürünün sevk edilememe riski |
FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?
Değerlendiren Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Karadeniz'deki güvenlik krizinin taşımaları Baltık ve Arktik hatlarına kaydırması ve ton başına navlunun 120 dolar artması; önceki gündem yazılarımızda incelediğimiz “Türkiye limanlarında 9 ayda dış ticaret yükünün 9,5 milyon ton erimesi ve boş konteyner ihracatının %16,4 sıçraması”, “Avrupa'nın 17,9 milyar euroluk enerji şokuyla hanehalkı talebini kısması”, “Türk çeliğinin AB kotalarına karşı Baltık'ta 550 alıcıyla doğrudan sahaya inmesi” ve “Hürmüz kaynaklı lojistik ek sürşarjları” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde Türk sanayicisinin yalnızca batıda değil, kuzey ve doğu ticaret koridorlarında da ciddi bir ‘lojistik maliyet makası’ arasına sıkıştığını açıkça göstermektedir.
Uzayan tedarik sürelerini ve ikiye katlanan taşıma maliyetlerini yönetmek adına FIX Danışmanlık olarak 3 stratejik yol haritası sunuyoruz:
- İntermodal Taşımacılık ve Depolama Yatırımlarına “Teşvik Robotu” Kalkanı: Karayolu tır kuyrukları ve fırlayan navlunlar karşısında; demiryolu bağlantılı lojistik aktarma merkezleri, soğuk hava depoları ve dökme tahıl siloları hayati hâle gelmiştir. Lojistik ve dış ticaret firmalarımız; yeni nesil intermodal taşımacılık ve depo yatırımlarını finanse etmek adına içerideki Teşvik Robotu sistemini aktif çalıştırmalı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Öncelikli Yatırım Teşvik Belgesi (Lojistik Hizmetleri 5. Bölge Destekleri, KDV İstisnası, Faiz İndirimi) ve Ticaret Bakanlığının sunduğu %70 hibe oranlı Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağları (YLDA) destek mekanizmalarını anlık filtreleyerek altyapılarını devlet teşvikleriyle kurmalıdır.
- Uçan Navlun ve Uzayan Sefer Sürelerine Karşı 5 Milyar TL'lik Reeskont Finansmanı: Dudinka'dan İskenderun'a uzanan rotalar ve İran kapısındaki bekleme süreleri, firmaların işletme sermayesini (working capital) ve nakit döngüsünü felç etmektedir. Ticaret Bakanlığı ve TCMB'nin günlük limitini 5 milyar TL'ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, sanayicilerimizin piyasadaki %45-50 ticari kredi faizlerine takılmadan artan navlun masraflarını, hammadde stoklarını ve sevkiyatlarını finanse etmesi için en ucuz işletme sermayesi güvencesidir.
- Navlun Sözleşmelerinde “Savaş Riski” Klozu ve UR-GE Konsolidasyonu: Karadeniz'deki olağanüstü durum nedeniyle armatörlerin yansıttığı Savaş Riski Sürşarjı (War Risk Surcharge) ve rota sapmalarına karşı, dış ticaret sözleşmelerine açık Force Majeure (Mücbir Sebep) ve navlun eskalasyon maddeleri eklenmelidir. Eş zamanlı olarak KOBİ ihracatçılarımız, münferit yüksek navlunlara ezilmemek adına Ticaret Bakanlığının %75 hibe oranlı UR-GE Proje Desteği çatısı altında birleşerek Poti ve Köstence gibi alternatif limanlarda konsolide kargo ve ortak navlun anlaşmaları yapmalıdır.