Gündem Güncelleme: Kaynak: Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) 5 dk okuma
İhracatçıdan 3'ü 1 Arada Reçete Çağrısı: 480 Bin İstihdam Kaybı, %60 Fiyat Makası ve TİM'in Acil Kurtarma Planı!
Hazırlayan Enes Ünal, İhracat ve İş Geliştirme Lideri
Onaylayan Sertaç Öztürkcan, Kurucu Ortak
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ile PwC Türkiye iş birliğinde hazırlanan “İhracatta Rekabetçiliğin Geliştirilmesi” raporu, Türk sanayisinin yüksek üretim gücü ve esnekliğine rağmen içeride tırmanan girdi maliyetleri ve baskılanan döviz kuru nedeniyle küresel pazarlarda yaşadığı yapısal kan kaybını somut verilerle belgeledi.

TİM Başkanı Mustafa Gültepe; Türkiye'nin imalat sanayiinde son 4 yılda 480 bin sigortalı istihdam kaybettiğini, küresel ihracattan alınan payın yüzde 1,08'den yüzde 0,98'e gerilediğini ve Türk mallarının dolar bazında rakiplerine göre yüzde 50 ila 60 daha pahalı kaldığını açıkladı.
Döviz kuru artışı ile enflasyon arasındaki makasın 10 puana çıktığına dikkat çeken Gültepe; ihracatçının dış pazarlarda kapıyı açabilmesi için “3'ü 1 Arada” acil tedavi paketi talep etti: Uygun finansman maliyeti, girdi maliyetleriyle uyumlu döviz kuru ve öngörülebilir dengeli bir enflasyon. Rapor; toplam ihracatın yüzde 70'ini (166 milyar dolar) gerçekleştiren 9 lokomotif sektörün Doğu Avrupa ülkeleri (özellikle Polonya) ve pazara 350 milyar dolarlık mal yığan Çin karşısında pazar kaybettiğini ortaya koydu.
3 yıllık bilanço: Maliyetler 15 kat, satışlar 9 kat arttı!
TİM ve PwC raporunda Türkiye'nin fiyatlama kabiliyetini sıfırlayan maliyet uçurumuna ilişkin öne çıkan tespitler:
- Maliyet-Fiyat Makası Açıldı: Son 3 yılda sanayicinin girdi maliyetleri 15 kat artarken satış fiyatları yalnızca 9 kat düzeyinde kalabildi. Gültepe, aradaki 6 katlık makasın hiçbir teknoloji veya yalın üretim/verimlilik artışıyla telafi edilemeyecek boyuta ulaştığını vurguladı.
- 480 Bin Kişilik Sanayi İstihdam Kaybı: Yüksek üretim maliyetleri ve kapanan ihracat hatları nedeniyle imalat sanayiinde sigortalı çalışan sayısı son 4 yılda 480 bin kişi azalarak reel sektörde ciddi bir kapasite daralmasına yol açtı.
- Döviz Dönüşüm Desteği %8'e Çıkarılmalı: TCMB'nin uyguladığı yüzde 3'lük döviz dönüşüm desteğinin katı taahhüt şartları nedeniyle erişilemez kaldığını belirten TİM, şartların esnetilerek destek oranının yüzde 8'e yükseltilmesini talep etti.
- Finansal Kazanç Tuzağı: Mustafa Gültepe, reel sektörün üreterek değil, yüksek mevduat ve finansal araçlardan kazanç sağlama arayışına itildiğini belirterek, ekonominin yeniden fabrika açmaya ve üretime döndürülmesi gerektiğinin altını çizdi.
Polonya 7 sektörde karşımızda, Çin 350 milyar dolarla pazarı kuşattı
Türk ihracatçısının sıkıştığı jeoekonomik kıskaç ve 166 milyar dolarlık 9 sektörün karşı karşıya olduğu tehditler:
- Polonya 9 Sektörün 7'sinde Rakip: Polonya, Macaristan, Romanya ve Bulgaristan; Türkiye'nin dolar bazında %50-60 pahalı kalmasını fırsata çevirdi. Polonya incelenen 9 ana sektörün 7'sinde doğrudan Türkiye'den pazar payı çalan birinci rakip konumuna yükseldi.
- Çin'in 350 Milyar Dolarlık Saptırması: ABD'nin uyguladığı yüksek gümrük tarifeleri ve kotalar sonrası Çin, batı pazarlarına yönlendiremediği 350 milyar dolarlık devasa mal hacmini Türkiye'nin ana ihraç pazarları olan Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya yönlendirerek fiyatları damping seviyesine çekti.
- 166 Milyar Dolarlık 9 Sektör İncelemede: Rapor; çelik, demir ve demir dışı metaller, elektrik-elektronik, hazır giyim ve konfeksiyon, kimyevi maddeler, makine ve aksamları, mobilya, otomotiv ile tekstil ve hammaddeleri sektörlerini kapsadı. Türkiye'nin kalite, esneklik ve hızlı teslimat gücüne rağmen salt fiyat rekabeti nedeniyle sipariş kaçırdığı belgelendi.
TİM & PwC ihracatta rekabetçilik raporu ve gösterge matrisi (2026)
| Gösterge / Parametre | Mevcut Durum / Gerçekleşme | Hedeflenen / Talep Edilen | Stratejik Tehdit & Pazar Riski |
| Küresel İhracat Payı | %0,98 (Önceki: %1,08) | >%1,20 Eşiği | Son 2 yılda dünya pastasından pay kaybı |
| İmalat Sanayii İstihdamı | -480 Bin Çalışan (4 Yılda) | İstihdamı Korumak / Artırmak | Sanayi çarklarında küçülme ve fabrika kapanışları |
| Fiyat Dezavantajı | Rakiplere göre %50–60 Pahalı | Fiyat Paritesini Yakalamak | Kaliteye rağmen siparişlerin Doğu Avrupa'ya kaçışı |
| Maliyet / Fiyat Artışı | Maliyet: 15 Kat / Fiyat: 9 Kat | Makasın Kapatılması | Fiyat tutturamama ve sermaye erimesi |
| Döviz Dönüşüm Desteği | %3 (Mevcut ve Katı Kural) | %8 ve Kolaylaştırılmış Kural | İhracat dövizinin değer kaybetmesini önleme |
| Ana Küresel Tehdit 1 | Polonya & Doğu Avrupa | 9 Sektörün 7'sinde doğrudan rakip | AB pazarında kalıcı pazar payı kaybı |
| Ana Küresel Tehdit 2 | Çin'in 350 Milyar $’lık Malı | Korunma ve Damping Savunması | Dampingli ürünlerin Türkiye'nin pazarlarına akması |
| İncelenen 9 Sektör Hacmi | 166 Milyar Dolar | Türkiye İhracatının %70'i | Lokomotif sanayilerin tamamında kâr marjı erimesi |
FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?
Değerlendiren Enes Ünal, İhracat ve İş Geliştirme Lideri
TİM'in 160 bin ihracatçı adına açıkladığı rekabet raporu; önceki gündem yazılarımızda incelediğimiz “Fransa ve Almanya'nın İngiltere'ye ‘Made in Europe’ teşvik kapısını açarken Türkiye'yi dışarıda bırakması”, “Avrupa'nın 17,9 milyar euroluk enerji şokuyla talebi kısması”, “Türkiye limanlarında 9 ayda dış ticaret yükünün 9,5 milyon ton erimesi ve boş konteyner ihracatının %16,4 sıçraması”, “Karadeniz'deki savaş navlunu nedeniyle ton başına 120 dolarlık ek maliyet binmesi” ve “AB'nin çelikte 1 Ekim itibarıyla başlattığı katı döküm no menşe takibi” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde Türk ihracatçısının hem içerideki kur-maliyet makasıyla hem de dışarıdaki korumacılık ve jeopolitik navlun baskısıyla tarihin en ağır ‘rekabet sıkışması’ içine girdiğini teyit etmektedir.
Türkiye'nin kilogram başına ihracat değerini koruması, pazar kayıplarını durdurması ve 480 bin kişilik istihdam kaybını telafi etmesi adına FIX Danışmanlık olarak 3 stratejik yol haritası sunuyoruz:
- Maliyet-Kur Uçurumuna Karşı “Teşvik Robotu” ile Otomasyon ve Yeşil Enerji: Dolar bazında rakiplere göre yüzde 50-60 pahalı kalmanın panzehiri, birim üretim maliyetini düşüren robotik otomasyon, fabrika çatı GES ve yalın üretim yatırımlarıdır. İhracatçı sanayicilerimiz; tesis modernizasyonu, enerji verimliliği ve dijital dönüşüm harcamalarını finanse etmek adına içerideki Teşvik Robotu sistemini aktif çalıştırmalı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı, Yatırım Teşvik Belgesi (KDV İstisnası, Vergi İndirimi, Faiz Desteği) ve KOSGEB'in Kapasite Geliştirme Desteklerini anlık filtreleyerek maliyet düşürücü yatırımlarını devlet hibeleriyle fonlamalıdır.
- Yüksek Faiz ve Kur Baskısına Karşı 5 Milyar TL'lik Reeskont Kalkanı: İç piyasada %45-50 ticari kredi faizlerinin hüküm sürdüğü, döviz dönüşüm desteğinin (%3) yetersiz kaldığı bu ortamda ihracatçının ayakta kalması ucuz finansmana bağlıdır. Ticaret Bakanlığı ve TCMB'nin günlük limitini 5 milyar TL'ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, ihracatçılarımızın işletme sermayesini (working capital) koruması, hammadde alımını finanse etmesi ve vadeli satış risklerini yönetmesi için temel can simididir. Ayrıca TİM'in talep ettiği döviz dönüşüm desteğinin yüzde 8'e çıkarılması yönündeki regülasyonlar hızla hayata geçirilmelidir.
- Doğu Avrupa ve Çin Baskısına Karşı UR-GE ile Pazar ve Menşe Zırhı: Polonya ve Romanya'nın pazar payı çalmasını, Çin'in ise 350 milyar dolarlık malı pazarlarımıza yığmasını engellemek için kurumsal kümelenme şarttır. İhracatçılarımız, Ticaret Bakanlığının sunduğu %75 hibe oranlı UR-GE Proje Desteği ve Sektörel Ticaret Heyeti Destekleri ile hedef pazarlarda ortak pazarlama ve lojistik ağları kurmalı; AB'nin karbon (SKDM) ve menşe engellerine takılmamak adına Bakanlığın Pazara Giriş Projesi Belgelendirme Desteği kaynaklarını devreye almalıdır.