Lojistikte ‘Yetki Belgesi’ Enflasyonu
Türkiye lojistik ve taşımacılık sektöründe son yıllarda yaşanan yetki belgesi patlaması, sektörün kurumsal yapısını, hizmet kalitesini ve haksız rekabet ortamını doğrudan tehdit eden kritik bir eşiğe ulaştı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı verilerine göre, 2019 yılı başında 498 bin olan toplam yetki belgesi sayısı 2026 yılı başında 638 bine tırmanırken, yalnızca son bir yılda verilen belge sayısındaki artış yüzde 20’yi aştı. Artışın en agresif yaşandığı alan ise özmal araç ve varlık yatırımı gerektirmeyen Taşıma İşleri Organizatörlüğü (TİO – forwarder) segmenti oldu. 2020 yılında yaklaşık 1.000 olan TİO belgeli firma sayısı 10 katlık devasa bir sıçramayla 10 bin adede ulaştı.
“Bir Masa, Bir Sandalye ve 1,7 Milyon TL”: Haksız Rekabet ve İflas Riski
Sektörün çatı kuruluşları ve kurumsal lojistik oyuncuları, piyasaya giriş şartları ile sahadaki denetim eksikliğinin yarattığı risklere dikkat çekiyor:
- Sermaye ve Altyapı Yetersizliği: Yaklaşık 1,7 milyon TL’lik belge bedelini ödeyen her işletmenin fiziksel ve kurumsal kapasitesi denetlenmeden faaliyete başlaması; “bir masa, bir sandalye” şeklinde kurulan ve işletme sermayesi (working capital) yetersiz olan binlerce işletmenin türemesine yol açtı.
- Fiyat Kırma ve Kalite Kaybı: Yeterli finansal gücü olmayan işletmelerin ayakta kalabilmek adına standartlardan taviz vererek fiyat kırması, kurumsal firmalar aleyhine haksız rekabet yaratırken, bu firmaların birçoğunun taahhütlerini yerine getiremeyerek iflasın eşiğine gelmesine neden oluyor.
- TİO Sayısı 10 Bin, UTİKAD Üyesi 700: 10 bin TİO belgeli işletmeye karşılık sektörün ana meslek örgütü UTİKAD’ın üye sayısının yaklaşık 700 olması, piyasadaki kurumsallaşma açığını ve denetim dışı kalan büyük kütleyi gözler önüne seriyor.
Bakanlığa Ortak Rapor: “Belge Kontrolünden Faaliyet Kontrolüne Geçilmeli”
Sektörün üç ana çatı kuruluşu olan UND, UTİKAD ve TND, Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürü Dr. Çağlar Tabak ile bir araya gelerek acil düzenleme taleplerini içeren ortak raporu sundu:
- Risk Esaslı Dijital Denetim: Lojistik Yönetim Danışmanı Levent Özkuşçu, İngiltere’deki Earned Recognition ve Avrupa’daki ERRU modellerine işaret ederek; Türkiye’nin fiziksel yol kontrolleri yerine U-ETDS, araç, sürücü, sigorta ve alt taşıyıcı verilerini konuşturan merkezi bir dijital denetim sistemine geçmesi gerektiğini vurguladı.
- Yük Sahibine de Sorumluluk: Taşıma hizmeti satın alan ihracatçı ve sanayicilerin de taşıyıcının yetki ve sigorta geçerliliğini dijital sistemden teyit etmesi gerektiği belirtildi.
- UTİKAD Başkanı Bilgehan Engin: Yetki belgesinin yalnızca biçimsel bir harç ödemesi olmaktan çıkarılarak; mesleki yeterlilik, mali güç ve sorumluluk sigortası ile desteklenen dinamik bir güvenilirlik filtresine dönüştürülmesi çağrısında bulundu.
Lojistikte Yetki Belgesi Değişim Tablosu
| Gösterge / Belge Türü | 2019 / 2020 | 2026 Başlangıcı | Değişim / Oran | Temel Risk / Talep |
| Toplam Yetki Belgesi | 498 Bin (2019) | 638 Bin (2026) | +%28,1 Artış | Yıllık %20 Belge Artış Hızı |
| TİO (Forwarder) Belgesi | ~1.000 (2020) | 10.000 (2026) | 10 Kat Artış (%900) | Varlık Şartı Aranmaması |
| UTİKAD Üye Sayısı | – | ~700 Firma | – | Kurumsallaşma Açığı |
| Belge Maliyeti | – | ~1,7 Milyon TL | – | “Bir Masa Bir Sandalye” Modeli |
| Önerilen Denetim Modeli | Belge Kontrolü | Risk Esaslı Dijital Takip | U-ETDS & ERRU Entegrasyonu | Faaliyet ve Sigorta Uygunluğu |
FIX YORUMU
Lojistikte TİO belge sayısının 10 bine ulaşması ve denetimsiz fiyat rekabeti; bültenimizin önceki sayfalarında incelediğimiz “küresel navlunun 10 bin doları aşması”, “Arktik Kutup İpek Yolu’nun devreye girmesi”, “sanayideki daralmanın liman tonajlarını %10,5 düşürmesi” ve “ihracatta 25,6 milyar dolarlık temmuz rekoru” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde tedarik zinciri güvenliğinin en zayıf halkasını taşıyıcı ve forwarder kalitesinin oluşturduğunu göstermektedir.
İhracatçılarımızın taşıma risklerini sıfırlaması ve kurumsal lojistik firmalarımızın rekabet gücünü koruması adına FIX Danışmanlık olarak 3 stratejik öncelik sunuyoruz:
- Kurumsal Lojistik ve Dijitalleşmeyi “Teşvik Robotu” ile Güçlendirmek: Kurallara tam uyum sağlayan, U-ETDS ve ERP sistemlerini entegre eden kurumsal lojistik şirketlerimiz; depo, yeşil filo ve yazılım harcamalarını fonlamak adına içerideki Teşvik Robotu sistemini çalıştırmalı; Ticaret Bakanlığı’nın Lojistik ve Taşımacılık Destekleri, Pazara Giriş Projesi Desteği ve KOSGEB’in Kapasite Geliştirme / Dijitalleşme Programı hibe kaynaklarını anlık filtreleyerek altyapılarını devlet eliyle sübvanse etmelidir.
- Reeskont Kredileri ile Yüksek Navlun ve İşletme Sermayesi Yönetimi: Küresel hatlarda 10 bin dolara çıkan konteyner navlunları ve uzayan tahsilat vadeleri karşısında, sermayesi yetersiz aracı firmaların yaratacağı iflas riskine takılmamak şarttır. Ticaret Bakanlığı ve TCMB’nin günlük limitini 5 milyar TL’ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, kurumsal taşıyıcı ve ihracatçılarımızın nakit akışını ve işletme sermayesini (working capital) koruyacak en güvenli likidite kalkanıdır.
- İhracatçı İçin “Güvenli Taşıyıcı ve Sigorta Doğrulama” Zorunluluğu: Sanayici ve ihracatçılarımız, sadece en ucuz navlunu veren merdiven altı forwarder’lar yerine; CMR ve Taşıyıcı Mali Mesuliyet (FFL) sigortaları tam, U-ETDS bildirimlerini eksiksiz yapan kurumsal firmalarla sözleşme yapmalıdır. Aksi halde olası hasar, gecikme ve kayıplarda milyonlarca dolarlık ihracat bedelinin tahsil edilememe riski doğmaktadır.
