Gündem Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı 4 dk okuma
Çelikte Menşe İzi Dönemi: AB Gümrüklerinde Belgesi Olmayan Sevkiyata Ret!
Hazırlayan Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Onaylayan Ahmet Ersoy, Kurucu Ortak
Avrupa Birliği (AB), çelik ithalatında menşe saptırmalarını engellemek ve üçüncü ülkeler üzerinden yönlendirilen hammadde trafiğini denetim altına almak amacıyla hazırladığı en katı izlenebilirlik düzenlemesini 1 Ekim 2026 sabahı itibarıyla resmen devreye alıyor.
Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı 2026/1963 sayılı uygulama yönetmeliği uyarınca; AB gümrüklerine giren geniş kapsamlı demir-çelik ürünlerinde, çeliğin ilk eritildiği ve katı hâle döküldüğü ülke ile parti bazlı döküm numarasının (heat number) resmî üretici sertifikasıyla kanıtlanması zorunlu kılındı.
Doğrulanabilir ve denetlenebilir belge ibraz edemeyen sevkiyatların AB gümrüklerinden girişi istisnasız biçimde reddedilecek. Türkiye'den AB'ye boru, profil, filmaşin ve yassı çelik ihraç eden üreticiler açısından bu düzenleme, yalnızca bir evrak prosedürü olmanın ötesinde; ithal kütük (billet) ve slab kullanımına dayalı geleneksel üretim modellerini baştan aşağı teste tabi tutuyor.
1 ekim kuralları: Döküm numarası ve ‘eritme-dökme ülkesi’ şartı
Avrupa Komisyonu'nun yeni izlenebilirlik rejiminde öne çıkan teknik ve operasyonel zorunluluklar:
- MTC (Üretici Test Sertifikası) Esas Alındı: İthalat işlemlerinde EN 10204 / 3.1 standardındaki Üretici Test Sertifikası (Mill Test Certificate – MTC) ana geçerli belge kabul edilecek.
- İki Hayati Veri: Sertifikada çeliğin sıvı hâlde ilk üretildiği ve döküldüğü ülke (country of melt and pour) ile geriye dönük parti takibini sağlayan döküm numarası eksiksiz yer almak zorunda.
- Geniş Ürün Kapsamı: Sıcak ve soğuk haddelenmiş saclar, metal kaplı/galvanizli ürünler, filmaşin, inşaat demiri, profiller, dikişli-dikişsiz gaz boruları ve içi boş yapı profilleri (hollow sections) sisteme dâhil edildi.
- TARIC Entegrasyonu ve Anında Ret: İthalatçılar ülke ve döküm kodlarını AB gümrük sistemi TARIC üzerinden beyan edecek. Sunulan belgeler gümrük makamlarınca doğrulanmazsa sevkiyat fiziksel olarak sınırdan geri çevrilecek.
1 yıllık geçiş esnekliği ve Türk sanayicisini bekleyen kritik riskler
Yeni gümrük mimarisinin takvimi ve tedarik zincirine etkileri şu parametrelerle netleşti:
- 30 Eylül 2027'ye Kadar Geçiş Süreci: Üretici test sertifikasının bulunmadığı istisnai durumlarda; fatura, teslim belgesi, kalite kontrol raporu, tedarikçi beyanı ve gümrük beyannameleri gibi alternatif evrakların 1 yıl boyunca kanıt olarak kullanılmasına izin verilecek. Ancak bu evrakların da hem döküm numarasını hem de eritme ülkesini şüpheye yer bırakmayacak biçimde kanıtlaması şart.
- İthal Yarı Mamul (Kütük/Slab) Riski: Türkiye'deki haddehane ve boru üreticilerinin üçüncü ülkelerden (özellikle yaptırım kapsamındaki Rusya veya damping soruşturmasına konu Asya menşeli) temin ettikleri yarı mamulleri işleyerek “Türk Menşeli” etiketiyle AB'ye gönderme imkânı tamamen ortadan kalkıyor. Çeliğin ilk döküldüğü yer belgeleneceği için girdi menşei doğrudan AB gümrüğünün önüne çıkacak.
- Kota ve %50 Vergi Baskısı: AB'nin toplam 18 milyon 345 bin 922 tonluk yıllık gümrüksüz çelik kotasında belge eksikliği yaşayan firmalar, kota hakkını kaybedeceği gibi kota dışı sevkiyat durumunda yüzde 50 ek gümrük vergisi ile yüzleşecek.
AB çelik izlenebilirlik düzenlemesi ve uygulama matrisi (2026/1963)
| Parametre / Alan | 1 Ekim 2026 İtibarıyla Kural | 30 Eylül 2027'ye Kadar Geçiş | Türk İhracatçısına Yansıması & Risk |
| Zorunlu Belge | Üretici Test Sertifikası (MTC) | Alternatif belgeler (Fatura/Sözleşme) kabul | Belgesiz sevkiyat doğrudan reddedilecek |
| Kritik Bilgi 1 | Eritme ve Dökme Ülkesi | Doğrulanabilir kayıtla ispat şartı | İthal kütük/slab kullanımında menşe açığa çıkıyor |
| Kritik Bilgi 2 | Parti Döküm Numarası (Heat No) | Üretim kayıtlarıyla eşleşme zorunlu | Fabrika ERP ve stok takip sistemi mecburiyeti |
| Kapsamdaki Ürünler | Sac, Profil, Boru, Filmaşin | AB Koruma Önlemindeki tüm kategoriler | Katma değerli boru ve profil üreticilerini bağlar |
| Gümrük Beyanı | TARIC Belge Kodları Üzerinden | Elektronik gümrük çapraz kontrolü | Eksik kodda yük sınır kapısında ve limanda kalır |
| Mali Yük / Yaptırım | Gümrükten Ret veya Kapsam Dışı | Kota Dışına Çıkarsa: %50 Vergi | Yüksek navlun, demuraj ve iade navlun maliyeti |
FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?
Değerlendiren Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Avrupa Komisyonu'nun 1 Ekim itibarıyla çelikte menşe ve döküm numarası takibini zorunlu kılması; önceki gündem yazılarımızda incelediğimiz “AB'nin transformatör elektrik çeliğine getirdiği 14 bin tonluk kota ve 5 bin euroluk asgari fiyat barajı”, “kaynaklı çelik hasıra yönelik 9 aylık geriye dönük vergi ve gümrük kayıt kıskacı”, “Avrupa Parlamentosu'nun SKDM acil durum frenini kaldırması” ve “SKDM'nin DTÖ'de panel incelemesine girmesi” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde Avrupa Birliğinin çelik sektöründe hem kota, hem anti-damping, hem karbon vergisi hem de katı fiziki menşe denetimini birleştirerek çok katmanlı bir koruma kalkanı inşa ettiğini göstermektedir.
Gümrük kapılarında ve Avrupa limanlarında konteynerlerin geri çevrilmesini önlemek ve ihracat akışını kesintisiz sürdürmek adına FIX Danışmanlık olarak 3 acil stratejik eylem planı sunuyoruz:
- Dijital Menşe İzlenebilirliği ve ERP Entegrasyonuna “Teşvik Robotu” Desteği: İhracatçı demir-çelik tesislerimiz, hammadde kabulünden nihai boru/profil paketlemesine kadar her döküm numarasını (heat number) dijitalleştirmek zorundadır. Şirketlerimiz; barkodlu izlenebilirlik yazılımları, laboratuvar test altyapıları ve EN 10204 akreditasyon denetimlerini finanse etmek adına içerideki Teşvik Robotu sistemini aktif çalıştırmalı; Ticaret Bakanlığının Pazara Giriş Projesi Belgelendirme Destekleri (%75 Hibe), Küresel Tedarik Zinciri (KTZ) Yetkinlik Hibeleri ve KOSGEB'in Kapasite Geliştirme Destek Programı kaynaklarını anlık filtreleyerek kurumsal altyapılarını devlet eliyle tahkim etmelidir.
- Olası Gümrük Gecikmeleri ve İadelere Karşı 5 Milyar TL'lik Reeskont Kalkanı: Gümrüklerde yaşanabilecek belge inceleme uzamaları, ardiye/demuraj masrafları ve alacak tahsilat gecikmeleri firmaların nakit döngüsünü kilitleyebilir. Ticaret Bakanlığı ve TCMB'nin günlük limitini 5 milyar TL'ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, çelik sanayicilerimizin yüksek ticari faiz (%45-50) ortamında işletme sermayesini (working capital) koruması ve sevkiyat finansmanını güvenceye alması için birincil likidite kaynağıdır.
- Tedarikçi Sözleşmelerinde “Döküm No Garantisi” ve Entegre Üreticiye Dönüş: Haddehanelerimiz yarı mamul (kütük/slab) alımı yaptığı yerli ve yabancı tedarikçilerle sözleşmelerini revize etmelidir. Kontratlara “MTC belgesindeki eritme-dökme ülkesi ve döküm numarasının doğruluğuna ilişkin hukuki ve cezai sorumluluğun tedarikçiye ait olduğuna” dair cezai şart klozları eklenmelidir. Uzun vadede ise riskli üçüncü ülke hammaddelerine bağımlılığı azaltmak için yerli sıvı çelik ve kütük üretimine yönelik Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Öncelikli Yatırım Teşvik Belgesi (KDV İstisnası, Vergi İndirimi, Faiz Desteği) imkânları devreye sokulmalıdır.