Gündem Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı 4 dk okuma
Çelikte 28 Ülkeden Ortak Cephe: Milwaukee Çerçevesi ile Dampinge Karşı Küresel Kalkan!
Hazırlayan Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Onaylayan Ahmet Ersoy, Kurucu Ortak
Küresel çelik piyasasında derinleşen arz fazlası ve Çin kaynaklı agresif fiyat baskısına karşı dünya çelik üretiminin ağırlık merkezini oluşturan 28 ekonomi ortak bir savunma hattında buluştu.
Türkiye dâhil 28 ekonomi çelikte ortak cephe kurdu
Türkiye'nin de aktif kurucu üyesi olduğu Küresel Çelik Fazla Kapasite Forumu (GFSEC), ABD'nin Milwaukee kentinde gerçekleştirilen üst düzey bakanlar toplantısında koordineli ticaret savunmasını öngören “Milwaukee Çerçevesi” (Milwaukee Framework) belgesini resmen onayladı.
Doğrudan tek bir ülkeye otomatik gümrük tarifesi koymayan ancak üye ülkelere anti-damping ve sübvansiyon soruşturmalarını eş zamanlı sertleştirme, ithalatın gerçek eritme-dökme menşeini sınır ötesi takip etme ve üçüncü ülkeler üzerinden yürütülen aktarma (circumvention) trafiğini engelleme yetkisi tanıyan mutabakat; dünya çelik ticaretinde korumacılık duvarlarını kurumsal bir koalisyona dönüştürüyor.
OECD verileriyle 745 milyon tonluk tehdit: Çin sübvansiyonu 15 kata çıktı
Milwaukee Zirvesi'nde kabul edilen ortak deklarasyonun arkasında yatan yapısal kriz dinamikleri şu verilerle kayıtlara geçti:
- 745 Milyon Tonluk Kapasite Fazlası: OECD verilerine göre, küresel çelik sektöründeki talep fazlası kapasite 2024'teki 601 milyon ton seviyesinden 2028 yılı itibarıyla 745 milyon tona tırmanacak. Bu devasa arz fazlası, forum üyesi 28 ülkenin mevcut toplam çelik üretimini tek başına 319 milyon ton aşacak.
- Çin İhracatında 131 Milyon Tonluk Tarihi Zirve: İç piyasadaki gayrimenkul ve altyapı krizini aşmak isteyen Çinli üreticilerin dış pazarlara yönelmesiyle, Çin'in çelik ihracatı 2025'te 131 milyon tona ulaşarak 2020 yılına kıyasla yüzde 153'lük rekor artış kaydetti. Çin, küresel kapasite-talep açığının tek başına yarısından fazlasını oluşturuyor.
- 15 Katlık Devlet Desteği Uçurumu: OECD analizine göre, ortalama bir Çinli çelik üreticisinin varlıklarına oranla aldığı devlet sübvansiyonları, forum üyesi ülkelerdeki üreticilerin aldığı desteğin tam 15 katına ulaştı (önceki yıl 10 kattı). Ekonomik rasyoneli olmayan bu tesislerin devlet eliyle sübvanse edilmesi, küresel fiyat istikrarını doğrudan bozuyor.
Üçüncü ülke menşeine ve dolaylı ithalata eş zamanlı takip
Milwaukee Çerçevesi'nin operasyonel mekanizmasında öne çıkan ticaret savunma araçları:
- Eritme ve Döküm Takibi (Melt & Pour): Ticaret önlemlerinden kaçmak amacıyla bir ülkede üretilen kütük veya slabın başka bir ülkede basit haddeleme işleminden geçirilerek farklı menşeyle ihraç edilmesi (transshipment) mercek altına alındı.
- Yoğun Çelik İçeren Mamuller (Downstream): Yalnızca ham sac, boru ve kütük değil; inşaat malzemeleri, tel, vida ve endüstriyel aksam gibi yüksek oranda çelik içeren nihai ürünlerin ticareti de izlemeye alındı.
- Koordineli Soruşturmalar: ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer'in vurguladığı üzere, üyeler münferit hareket etmek yerine damping ve telafi edici vergi soruşturmalarında ortak veri paylaşımı yapacak.
Küresel çelik dengesi ve ‘milwaukee çerçevesi’ göstergeleri (2026)
| Kriter / Gösterge | Gerçekleşen Değer / Projeksiyon | Stratejik Nitelik | Piyasaya / Üreticiye Yansıması |
| Küresel Kapasite Fazlası | 745 Milyon Ton (2028 Projeksiyonu) | 2024: 601 Milyon Ton | Son 10 yılın en yüksek arz fazlası riski |
| Üretim Aşımı Marjı | +319 Milyon Ton | Üye ülkelerin toplam üretiminden fazla | Aşırı kapasite fiyatları baskılamaya devam ediyor |
| Çin İhracat Hacmi | 131 Milyon Ton (2025 Rekoru) | 2020'ye göre +%153 Artış | Küresel damping baskısının birincil kaynağı |
| Çin Sübvansiyon Oranı | Diğer ülkelerin 15 Katı | Varlık oranlı kamu teşviki | Haksız rekabetin devlet eliyle derinleşmesi |
| İttifakın Kapsamı | 28 Ülke (Türkiye, ABD, AB vb.) | 6 Kıtaya Yayılan Koalisyon | Eş zamanlı anti-damping ve koruma önlemleri |
| Operasyonel Odak | Menşe İzleme & Nihai Mamuller | Sahte Menşe / Üçüncü Ülke Aktarması | İthal yarı mamul kullananlara katı denetim |
FIX yorumu: İhracatçı için ne anlama geliyor?
Değerlendiren Başak Yüksel, Proje ve TURQUALITY® Uzmanı
Türkiye'nin ABD, AB, İngiltere, Japonya ve Güney Kore ile birlikte Milwaukee Çerçevesi'ne imza atması; önceki gündem yazılarımızda incelediğimiz “AB'nin 1 Ekim itibarıyla başlattığı çelikte zorunlu döküm no ve eritme ülkesi denetimi”, “transformatör elektrik çeliğine getirilen 14 bin tonluk kota ve 5 bin euroluk taban fiyat”, “kaynaklı çelik hasıra yönelik 9 aylık geriye dönük vergi kıskacı” ve “SKDM'nin DTÖ uyuşmazlık paneline taşınması” analizlerimizle birlikte değerlendirildiğinde küresel çelik sektöründe serbest pazar kurallarının yerini çok taraflı koruma bloklarına bıraktığını netleştirmektedir.
Bu ittifak; Türk çelik üreticileri için Avrupa ve ABD pazarlarında dampingli Çin ürünlerine karşı alan açması açısından büyük bir fırsat, ancak ithal kütük/slab işleyip ihraç eden haddehanelerimiz için menşe ve sübvansiyon soruşturmalarına takılma riski açısından ciddi bir sınav niteliğindedir.
Türk çelik sanayisinin bu yeni küresel mimaride konumunu güçlendirmesi adına FIX Danışmanlık olarak 3 stratejik yol haritası sunuyoruz:
- Katı Menşe Ayrıştırması ve Entegre Üretime “Teşvik Robotu” Desteği: Milwaukee kararları gereğince, üçüncü ülkelerden (Çin, Hindistan veya yaptırımlı Rusya) ithal edilen kütük ve slabları işleyerek AB veya ABD'ye ihraç eden firmalar “aktarma/kaçınma” (anti-circumvention) cezalarıyla yüzleşecektir. Üreticilerimiz, sıvı çelikten nihai haddeye kadar entegre tesis yatırımlarını finanse etmek adına içerideki Teşvik Robotu sistemini aktif çalıştırmalı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Öncelikli Yatırım Teşvik Belgesi (5. Bölge Destekleri, KDV İstisnası, Faiz İndirimi), Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı ve KOSGEB'in Kapasite Geliştirme Desteklerini anlık filtreleyerek altyapılarını devlet teşvikleriyle modernize etmelidir.
- Korumacılık ve Stok Maliyetine Karşı 5 Milyar TL'lik Reeskont Kalkanı: Ticaret savunma önlemlerinin yaygınlaşması, sınır kapılarında belge incelemelerini uzatacak ve alacak döngüsünü yavaşlatacaktır. Ticaret Bakanlığı ve TCMB'nin günlük limitini 5 milyar TL'ye çıkardığı yüzde 20 maliyetli ucuz İhracat Reeskont Kredileri, çelik ihracatçılarımızın yüksek faiz (%45-50) ortamında işletme sermayesini (working capital) koruması ve uzun vadeli sipariş taahhütlerini en ucuz finansmanla çevirmesi için ana likidite kalkanıdır.
- Uluslararası Ticaret Savunma Destekleri ve Hukuki Zırh: Türkiye içinde de yerli üreticileri dampingli Çin çeliğine karşı koruyacak yerli soruşturmalar hızla devreye sokulmalıdır. Yurt dışında açılabilecek haksız soruşturmalara karşı ise sanayicilerimiz, Ticaret Bakanlığının Ticaret Politikası Önlemleri ve Haksız Rekabet Soruşturmalarına Karşı Savunma Desteği (%75 Hibe) mekanizmasını kullanarak uluslararası hukuk müşavirliği ve veri hazırlığı giderlerini devlet hibeleriyle karşılamalıdır.